Dlaczego sześć państw Europy Zachodniej zdecydowało się połączyć gospodarki, choć jeszcze niedawno dzieliły je wojna i głębokie konflikty polityczne? Historia Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej pokazuje, jak z pomysłu na wspólny rynek powstał fundament dzisiejszej Unii Europejskiej. Wyjaśniam najważniejsze daty, cele, zasady działania oraz znaczenie tego projektu dla Polski.
Najważniejsze fakty o europejskiej integracji gospodarczej
- 1957 rok przyniósł podpisanie Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą.
- Założycielami było sześć państw: Belgia, Francja, Luksemburg, Niderlandy, RFN i Włochy.
- Najważniejszym celem stał się wspólny rynek oparty na swobodnym przepływie towarów, osób, usług i kapitału.
- Wspólnota rozpoczęła działalność 1 stycznia 1958 roku.
- Na mocy traktatu z Maastricht została przekształcona w Wspólnotę Europejską, która później stała się częścią Unii Europejskiej.
Skąd wzięła się Europejska Wspólnota Gospodarcza
Po II wojnie światowej europejscy politycy szukali sposobu, by trwale ograniczyć ryzyko kolejnego konfliktu. Robert Schuman i Jean Monnet uznali, że sama deklaracja pokoju nie wystarczy. Potrzebna była praktyczna współzależność gospodarcza, dzięki której wojna między dawnymi przeciwnikami stałaby się nie tylko politycznie nieakceptowalna, ale też ekonomicznie nieopłacalna.
Pierwszym krokiem była Europejska Wspólnota Węgla i Stali, utworzona na mocy traktatu paryskiego z 1951 roku. Objęła strategiczne surowce, które miały znaczenie dla przemysłu zbrojeniowego. Ten model współpracy okazał się na tyle skuteczny, że państwa założycielskie zaczęły myśleć o rozszerzeniu integracji na całą gospodarkę.
Przełom nastąpił podczas konferencji w Mesynie w 1955 roku. Dwa lata później, 25 marca 1957 roku, Belgia, Francja, Luksemburg, Niderlandy, Republika Federalna Niemiec i Włochy podpisały w Rzymie dwa traktaty. Jeden utworzył Europejską Wspólnotę Gospodarczą, drugi Europejską Wspólnotę Energii Atomowej, znaną jako Euratom.
Traktaty rzymskie weszły w życie 1 stycznia 1958 roku. W mojej ocenie ich znaczenie polegało przede wszystkim na tym, że integracja przestała dotyczyć wyłącznie pojedynczych gałęzi przemysłu. Stała się projektem obejmującym cały rynek i długofalowy rozwój państw.
Jakie cele miała EWG i jak działała
Najważniejszym zadaniem było stworzenie unii celnej. Oznaczało to stopniowe znoszenie ceł między państwami członkowskimi oraz wprowadzenie wspólnej taryfy celnej wobec krajów spoza wspólnoty. Dla przedsiębiorstw była to ogromna zmiana, ponieważ handel między sześcioma krajami miał stać się prostszy i tańszy.
Plan obejmował także utworzenie wspólnego rynku. W praktyce chodziło o swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału. Nie powstał on od razu. Państwa potrzebowały wielu lat, aby ujednolicić przepisy, usunąć bariery administracyjne i uzgodnić wspólne standardy.
Wspólnota rozwijała również wspólne polityki gospodarcze. Szczególne znaczenie miała wspólna polityka rolna, która miała zwiększać bezpieczeństwo żywnościowe, stabilizować dochody rolników i ograniczać ryzyko niedoborów. Z czasem współpraca objęła także transport, handel zagraniczny i zasady konkurencji.
| Instytucja | Najważniejsze zadanie |
|---|---|
| Komisja Europejska | Przygotowywanie propozycji i pilnowanie wykonywania wspólnych zasad |
| Rada Ministrów | Reprezentowanie rządów państw członkowskich i podejmowanie decyzji |
| Zgromadzenie Parlamentarne | Debata polityczna i kontrola demokratyczna, później rozwinięta w Parlament Europejski |
| Trybunał Sprawiedliwości | Zapewnianie jednolitego stosowania prawa wspólnotowego |
Nie była to organizacja pozbawiona napięć. Państwa spierały się o tempo integracji, finansowanie rolnictwa i zakres kompetencji instytucji wspólnotowych. Kryzysy nie zatrzymały jednak projektu, ponieważ jego korzyści gospodarcze zaczęły przewyższać koszty kompromisów.
Najważniejsze etapy rozwoju wspólnoty
Budowa wspólnego rynku była procesem rozłożonym na dekady. Niektóre cele zapisane w traktacie wymagały nowych porozumień, a inne nabierały znaczenia dopiero wraz z rozwojem handlu i mobilności mieszkańców.
| Rok | Wydarzenie | Znaczenie |
|---|---|---|
| 1957 | Podpisanie traktatów rzymskich | Formalne powołanie wspólnoty |
| 1958 | Wejście traktatów w życie | Rozpoczęcie działalności instytucji |
| 1965 | Podpisanie traktatu fuzyjnego | Połączenie organów wykonawczych trzech wspólnot |
| 1968 | Zakończenie budowy unii celnej | Zniesienie ceł wewnętrznych między państwami EWG |
| 1973 | Pierwsze rozszerzenie | Dołączają Dania, Irlandia i Wielka Brytania |
| 1986 | Jednolity akt europejski | Przyspieszenie prac nad jednolitym rynkiem |
| 1993 | Wejście w życie traktatu z Maastricht | Rozszerzenie integracji i zmiana nazwy na Wspólnotę Europejską |
Traktat fuzyjny, podpisany w 1965 roku i obowiązujący od 1967 roku, połączył Komisję i Radę trzech wspólnot: EWWiS, EWG oraz Euratomu. Dzięki temu europejska współpraca stała się bardziej spójna instytucjonalnie. To pozornie techniczne rozwiązanie miało duże znaczenie, bo ograniczyło dublowanie struktur i ułatwiło podejmowanie wspólnych decyzji.
W latach 70. i 80. wspólnota stopniowo się powiększała. Do sześciu państw założycielskich dołączyły Dania, Irlandia i Wielka Brytania w 1973 roku, Grecja w 1981 roku oraz Hiszpania i Portugalia w 1986 roku. Każde rozszerzenie zwiększało potencjał rynku, ale też wymagało trudniejszych negocjacji dotyczących rolnictwa, funduszy i poziomu rozwoju.
Czym różniły się EWG, EWWiS i Euratom
Te trzy skróty często pojawiają się obok siebie, ale oznaczały różne wspólnoty. EWWiS koncentrowała się na węglu i stali, Euratom na pokojowym wykorzystaniu energii atomowej, a EWG miała najszerszy zakres gospodarczy.
| Wspólnota | Główny obszar działania | Dlaczego była ważna |
|---|---|---|
| EWWiS | Węgiel i stal | Łączyła strategiczne sektory Francji i Niemiec |
| EWG | Wspólny rynek i polityka gospodarcza | Stała się najważniejszym fundamentem późniejszej integracji europejskiej |
| Euratom | Energia atomowa | Wspierał współpracę technologiczną i badania jądrowe |
Nie należy też mylić tej wspólnoty z Europejskim Stowarzyszeniem Wolnego Handlu, czyli EFTA. EFTA miała przede wszystkim ułatwiać handel, natomiast EWG zakładała głębszą integrację prawną i gospodarczą. Państwa członkowskie przyjmowały wspólne reguły, a ich instytucje mogły wpływać na krajowe rozwiązania.
Jak EWG przekształciła się w Unię Europejską
Wspólny rynek rozwijał się szybciej po przyjęciu Jednolitego aktu europejskiego, podpisanego w 1986 roku. Jego celem było usunięcie pozostałych przeszkód w handlu i doprowadzenie do pełnego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Za symboliczny moment realizacji tego planu uznaje się 1 stycznia 1993 roku.
W tym samym roku wszedł w życie traktat z Maastricht. Rozszerzył współpracę o sprawy polityczne, obywatelstwo Unii i przygotowania do wspólnej waluty. Europejska Wspólnota Gospodarcza otrzymała nazwę Wspólnoty Europejskiej, a jej dorobek stał się jednym z filarów nowo utworzonej Unii Europejskiej.
Późniejsze traktaty zmieniały sposób działania instytucji i zakres wspólnych polityk. Dziś przepisy wywodzące się z traktatu rzymskiego są częścią Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Z punktu widzenia czytelnika najważniejsze jest to, że wiele zasad znanych z codziennego życia, takich jak swoboda podróżowania, pracy czy prowadzenia działalności w innych państwach, ma korzenie właśnie w tamtym projekcie.
Co historia EWG oznacza dla Polski
Polska nie była członkiem tej wspólnoty. Do Unii Europejskiej przystąpiła 1 maja 2004 roku, a więc już po przekształceniu dawnych wspólnot w szerszą strukturę polityczną i gospodarczą. Mimo to polskie uczestnictwo w jednolitym rynku opiera się na rozwiązaniach rozwijanych od czasu traktatów rzymskich.
Dla polskich przedsiębiorców oznacza to dostęp do dużego rynku, możliwość świadczenia usług w innych państwach oraz łatwiejszy przepływ kapitału. Dla pracowników i studentów ważne są prawo do przemieszczania się, podejmowania pracy i korzystania z programów współpracy. Te przywileje nie pojawiły się nagle, lecz są wynikiem wieloletniego usuwania barier.
Moim zdaniem największą lekcją tej historii jest znaczenie stopniowych zmian. Wspólnota nie zaczęła od jednej spektakularnej decyzji, tylko od konkretnych porozumień dotyczących handlu, surowców, rolnictwa i prawa. Dzięki temu projekt, który początkowo obejmował sześć państw, mógł rozwijać się mimo kryzysów i różnic interesów.
Od sześciu państw do wspólnego rynku Europy
Europejska Wspólnota Gospodarcza była przede wszystkim projektem gospodarczym, ale jej skutki wykraczały daleko poza handel. Wspólne przepisy stworzyły sieć zależności, która sprzyjała pokojowi, inwestycjom i większej mobilności mieszkańców.
Najprościej zapamiętać ją jako etap przejściowy między pierwszymi wspólnotami sektorowymi a dzisiejszą Unią Europejską. Zrozumienie jej historii ułatwia czytanie współczesnych debat o rynku wewnętrznym, polityce rolnej, rozszerzeniu UE i granicach integracji.
